• Stichting Geologische Aktiviteiten
  • Stichting Geologische Aktiviteiten
  • Stichting Geologische Aktiviteiten
  • Stichting Geologische Aktiviteiten
Previous Next

Deze website maakt gebruik van cookies.

Ik ga akkoord
Afgelopen augustus hebben mijn ouders met mijn broer een magische reis door IJsland gemaakt. Aangezien IJsland voor geologen een indrukwekkend en interessant land is, was ik natuurlijk super jaloers. Ondanks dat ik niet mee kon, heb ik dankzij hun uitgebreide verhalen en vele foto’s (zie afbeelding 4 t/m 8) toch mee kunnen genieten van het landschap, de geologie en de historie van het eiland. IJsland heeft zo een grote indruk op mijn ouders en broer gemaakt dat ik heb besloten dit college van de maand aan de geologie en geschiedenis van dit mysterieuze eiland te weiden.

Het ontstaan van IJsland: Terug naar het begin
Om te beginnen is het voor niemand onbekend dat IJsland vulkanisch zeer actief is. Zwarte stranden, basaltzuilen en lavastromen kenmerken het landschap en dragen bij aan de zwaarmoedige en ruige sfeer van het eiland. Naast de vele vulkanische verschijnselen beschikt IJsland ook over beroemde geisers en duizenden watervallen, unieke rotsformaties en majestueuze gletsjers. Maar hoe heeft dit eiland zich in eerste instantie –zo ver en geïsoleerd van het vaste land- kunnen vormen?

Om deze vraag te beantwoorden moeten we ver terug in de tijd, toen het supercontinent Pangea uit elkaar begon te vallen en continentale drift plaats vond (zo’n 60-55 ma geleden). De divergente beweging van de Amerikaanse plaat en de Euraziatische plaat leidde tot de opening van de Atlantische oceaan en het vormen ’s werelds langste oceanische rift (Mid-Atlantic Ridge, afb.1 en 2). De Mid-Atlantic Ridge is tevens de langste onderwater bergketen van de wereld. Normaal gesproken vindt er langs zo een rift-systeem rek in de aardkorst plaats, waardoor de korst zich verdunt en magma vanuit de lithosfeer omhoog komt. De magma vloeit uit en komt vervolgens in aanraking met het zeewater waardoor het afkoelt en er nieuwe oceanische korst gevormd wordt. Maar dit proces op zich leidt nog niet tot het ontstaan van een eiland. Tijdens de vorming van IJsland heeft dus nog een andere factor een rol gespeeld...
afb 1
Afb. 1: De Mid-Atlantische Rug, ’s Werelds langste onderwater bergketen, loopt van de Noordpool tot aan Antarctica.
De Mantelpluim-theorie
Eind jaren ’90 begonnen geologen zich meer bezig te houden met de geologie en het ontstaan van IJsland en al snel werd er een grote mantelpluim onder IJsland ontdekt: de Icelandic Mantle Plume (afb.3). Een mantelpluim (ook wel hotspot genoemd) is een opwaartse stroming van heet materiaal in de mantel. Waarschijnlijk wordt de mantel van onderen opgewarmd door warmtestromingen uit de kern waardoor het materiaal dichtheid verliest en omhoog richting het oppervlak zal bewegen.
Niet alle wetenschappers zijn het echter eens met deze hypothese, aangezien het lastig is om de mantelpluim direct in de mantel aan te tonen. Een belangrijk argument vóór het bestaan van de Icelandic Mantle Plume is de duidelijke verdikking van de korst onder IJsland. De korst laat hier namelijk een verdikking zien tot wel 30 km! Dit zou enkel verklaard kunnen worden doordat de mantelpluim zorgt voor aanvoer van materiaal vanuit de mantel en dit vervolgens aan de onderkant van de korst ‘plakt’. Hierdoor wordt de korst steeds dikker en dikker. Tot nu toe is de mantelpluim-theorie dan ook de meest gebruikelijke theorie om het ontstaan van IJsland te verklaren.
Afb. 2
Afb. 2: De Convergente spreidingsrug van de Mid Atlanrische rift loopt dwars door IJsland heen. Bron: USGS
Afb. 3
Afb. 3: Een schematische weergaven van de mantelpluim onder IJsland, aangegeven in het donker rood. Bron: Scienceofcycles.com
Enfin, terug naar de break-up van Pangea en de vorming van IJsland. Als gevolg van de spreidende platen is de spreidingsrug uiteindelijk boven de mantelpluim komen te liggen (afb.3). Het omhoogkomende mantelmateriaal leidde vervolgens tot het opstuwen van de oceanische korst, waardoor er dome-achtige structuren begonnen te vormen die ervoor hebben gezorgd dat de spreidingsrug omhoog is gekomen. Hierdoor kon het uitvloeiende lava makkelijk een eiland vormen wat boven water uitstak. Door de doorgaande spreiding bleef dit gebied vulkanisch actief en bleef er steeds meer lava uitvloeien. Er kon zo steeds meer nieuwe korst gemaakt worden, tot er ongeveer 16-18 ma jaar geleden een eiland was gevormd: IJsland.
De bijzondere geologische setting van IJsland, namelijk midden op twee spreidende aardplaten én gelegen boven een mantelpluim, is dan ook de reden dat IJsland over een actief hydrothermaal systeem beschikt, waaronder de geisers en de toegang tot aardwarmte (zie afb.6). Ook is IJsland erg populair onder toeristen en backpackers, die graag rond het eiland trekken om de barre natuur, jonge vulkanen, krachtige watervallen (afb.8) en interessante rotsformaties te bezichtigen. De foto’s hieronder zijn gemaakt door mijn ouders en broer tijdens hun rondreis en geven de sfeer en de schoonheid van IJsland naar mijn mening goed weer. Ik hoop er natuurlijk zelf ooit rond te kunnen lopen om er met mijn eigen geologen-ogen naar te kunnen kijken. Een mooie droom voor in de toekomst.
Afb 4
Afb. 4: Thingvellir, de grens tussen de Euraziatische plaat en de Amerikaanse plaat. Bezoekers kunnen een wandeling door de kloof maken en aan weerszijde de reusachtige basalt rotsen bewonderen.
Afb 5
Afb.5: Thingvellir. Een van de vele watervallen van IJsland. Het vele smeltwater in combinatie met de harde vulkanische rotsachtige ondergrond zorgt voor duizenden watervallen door het hele land heen.
Afb 6
Afb. 6: Hydrothermale activiteit in de vorm van Geisers en opstijgend stoom zijn kenmerkend voor IJsland en tevens een van de belangrijkste energievoorzieningen van het land. Locatie Hrevrir.
Afb 7
Afb 7: Drijvende ijsschotsen langs het zwarte strand. De ijsschotsen zijn afkomstig van de gletsjers en leggen een lange tocht af om uiteindelijk in de oceaan uit te monden. Locatie Yökulsárlon.
Afb 8
Afb. 8: Godafoss, een van de vele krachtige watervallen van IJsland.

Alle foto’s zijn gemaakt door D. Hoogland.

Bent u toevallig in IJsland geweest? Heeft u vragen over dit artikel of over de geologie van IJsland? Stel gerust uw vraag en laat me weten wat u ervan vond via het reactie formulier hieronder.
  • Geen reacties gevonden
Powered door Komento

Agenda

Voor een overzicht van de geplande geologische activiteiten (voorheen GEA Kalender), zie geologie.nu